Günlük Yaşam Objelerinde Padişah İnisiyalleri

9.10.2019

Tarihe İz Bırakan Semboller


Tarih boyunca, devletler, kişiler, topluluklar kendi birliklerini, güçlerini ifade etmek ve hakimiyetlerini inşa etmek amacıyla arma, mühür, damga gibi çeşitli sembollerden yararlanmışlardır İsim baş harflerinden oluşturulan sanatsal bir tasarımla yaratılan sembollerden biri de inisiyaller yani monogramlardır. Monogramların kullanımı, kaynaklara göre antik dönemlere kadar uzanan bir tarihe sahiptir. Antik Yunan ve Roma dönemlerinde basılan paralar üzerinde monogram olarak nitelendirilebilecek sembollere rastlanmıştır.

Yüzyıllar içerisinde monogramların kullanımı gelişerek devam etmiş, hükümdarların, devletlerin, kişi ve kurumların tarihe izlerini bıraktıkları simgeleri olmuşlardır. Dünya resim tarihinin usta isimlerinden Rembrandt, Albrecht Dürer, Van Dyck gibi isimler de monogram kullanan sanatçılardandır. Çoğunlukla soyluların ve resmi ünvan sahiplerinin güç ve hakimiyet simgesi olarak kullandığı monogramlar, alt sınıflar tarafından da kullanılmıştır. Yüksek tabakaların monogramları detaylı, işlemeli ve karmaşık bir yapıdayken alt sınıflarınki daha sade bir tasarıma sahip olmuştur.   


Osmanlı Devleti’nde de padişahların ve hanedan üyelerinin kendine ait monogramları olmuştur. Özellikle 19. yüzyılda gelişen batılılaşma süreci çerçevesinde simgesel anlamı olan tasarımların mimaride, resmî ve kişisel eşyalarda kullanımı artış göstermiştir. Sultan Abdülmecid’in kızı Refia Sultan’ın, ipekli bohçası üzerine işlenmiş “RS” monogramı, Sultan Abdülmecid’in tıraş takımı ve bohçasında kullandığı “M” monogramı, Şehzade Murad, Naile Sultan gibi isimlerin eşyalarına işlenmiş monogramlar bunlara örnektir.

Sultan II. Abdülhamid’in Monogramı


Monogram kullanımı içinde en çok dikkat çeken isim ise Sultan II. Abdülhamid’tir. Onun döneminde Osmanlı devlet arması da en gelişkin hâline ulaşmış, 1907 yılında padişaha özel üretilmiş kristal sofra takımlarında “AH” monogramı eklenmiş hâliyle Osmanlı arması kullanılmıştır. Saray koleksiyonları içinde en nadide parçalardan biri olan bu takım, Bohemya kristalinden yapılmış ve Moser Fabrikası ürünüdür. 


Sultan II. Abdülhamid monogramını hem latin harfleriyle hem de osmanlıca harflerle tasarlatmıştır. Gündelik eşyalardan mobilyalara, avizelere kadar pek çok yerde bu monogramı görmek mümkündür. Latin harfleriyle olan monogram çiçek bezemeli bir tasarıma sahipken Osmanlıca harflerle tasarlanan monogramda art-nouveau sanat akımını yansıtan estetik detaylar dikkat çekicidir.


Marangozluğa olan ilgisi ve yeteneğiyle bilinen, kendi kurduğu atölyesinde mobilya ve eşya tasarımları da yapan Sultan II. Abdülhamid, kişisel kullanımındaki mobilyalarında da monogramına yer vermiştir. Saray koleksiyonunda yer alan açıldığında kütüphane merdiveni olan ve kapandığında koltuk olarak kullanılan mobilya, beyaz lakeden üretilmiş cüz dolapları üzerinde latin harfleriyle padişahın monogramı bulunmaktadır.

Dolmabahçe Sarayı’nın sergi salonlarında ve odalarında çoğu görülebilecek olan bu eserler, sarayın yaşam biçimini en ufak gündelik eşyadan dekoratif eşyalara kadar inceleme fırsatı sunuyorlar. Sofra takımları, hokka takımları, koltuklar, banyo takımları ve pijamalara kadar pek çok eşyada dikkat çeken, tarihe izini bırakmış bu monogramlar sahipleri hakkında bilgi vermenin yanı sıra estetik açıdan da ilgi çekici detay ve süslemelere sahiptirler.