Dolmabahçe’de Doğanın Huzuru; Saray Bahçeleri

9.10.2019

Osmanlı Dönemi’nde inşa edilmiş saraylar içinde İstanbul’daki en büyük üçüncü saray olma özelliği gösteren Dolmabahçe Sarayı, bir dönüm noktasına işaret eden tarihi ve incelikli  mimarisinin yanı sıra bahçeleriyle de göz dolduran bir ihtişama sahiptir. 


Dolmabahçe Sarayı’nın inşasından önce, bataklık hâlinde bulunan bölgede Beşiktaş Hasbahçesi ile Kabataş Karabali Bahçeleri arasında bulunan körfez 17. yüzyılda doldurulmaya başlanmış, saray adını bu doldurma işleminden alırken bölge geniş bir bahçe hâlini almıştır. Adından da anlaşılacağı üzere bu işlemden sonra dolma-bağçe diye anılan bölge geçmişinden bugüne bahçeciliğin devam ettiği bir nokta olmuştur. Saraya ait bir hasbahçe olarak uzun zaman işlev gören Dolmabahçe, ardından hanedanın ikametgâhı olarak kullanıldığında da bahçe düzenlemesine önem verilmiştir.

Bugün geniş ve çok iyi korunmuş yeşil alanın ortasında yer alan Dolmabahçe Sarayı’nın kara ve deniz tarafında konumlanan bahçelerinde Avrupaî bir etkiden söz etmek mümkündür. Bu bahçelerin düzenlemesinde geometrik planlar; bahçe havuzlarının, vazo, heykel ve fenerlerin kullanımı, oluşturulmasında Avrupa’dan gelen Alman Sester, Fritz Venze ve Koch Münika gibi yabancı bahçevanların görev alması bahçelerin Avrupaî bahçe tasarımı düşünülerek oluşturulduğunu göstermektedir.     


Dolmabahçe Sarayı bahçeleri Hasbahçe (Selamlık), Kuşluk, Harem ve Veliahd Bahçesi olmak üzere 4 büyük bölümden oluşur. Bu bahçeler, çevresinde bulunan yapıların işlevine göre konumlandırılmış ve tasnif edilmişler. Bahçelerin düzenlemesi için Asya, Avrupa ve Amerika’dan bölgelere ait nadide bitkiler seçilerek getirilmiş, bahçe düzenlemesinde de görkemli bir koleksiyon oluşturma hedeflenmiştir.  

Hasbahçe 


Hazine Kapısı ile Saray giriş kapısı arasında konumlanan Hasbahçe sarayın en büyük bahçesidir. Kareye yakın bir dörtgen formunda olan bu bahçeye Mabeyn Bahçesi ve Selamlık Bahçesi de denmektedir. Ortasındaki havuzu, havuzun çevresinde ise oval biçimli iç içe iki yürüme yolu vardır. Havuzun tam ortasında zarif kuğu biçimli fıskiye, Yıldız Sarayı’ndan getirilmiş.


Hasbahçe alan genişliğinin de avantajıyla bitki çeşitlilği açısından oldukça zengindir. İstanbul’un ikliminden çok farklı, egzotik iklimlere özgü bitki türleri bahçenin her köşesini süslemektedir. Şili’ye özgü, maymun çamı denilen Araucarialar, Kore çamı, manolya gibi ağaçlar ve farklı çam, sedir ağacı çeşitleri bu bahçenin dört bir yanında bulunmaktadır.


Dolmabahçe Sarayı’nın deniz tarafından görülebilen bahçeleri, Hasbahçe’nin devamı niteliğindedir ve sahil boyunca uzanırlar. 


Kuşluk Bahçesi


Hasbahçe ve Harem Bahçesi’nin arasında bulunan Kuşluk Bahçesi görkemli Muayede Salonu’nun kara tarafına bakan cephesinde konumlanır. Bu duvarların gölgesinde loş, sakin ve huzur veren bir atmosfere sahiptir. Bu huzurlu atmosferini barındırdığı manolya, ıhlamur ve at kestanesi ağaçlarına borçludur. Bahçenin Camlı Köşk girişine cömert bir gölge sunan Pavlonya ağacı, o dönem İstanbul’da bulunan erken örneklerdendir. 


Kuşluk Bahçesi, Dolmabahçe Sarayı’nın prestij yapılarından Muayede Salonu ve Camlı Köşk gibi bölümlerin ortasında konumlanır. Bahçenin çevresinde yer alan diğer yapılar ise Kuşluk bölümüne bağlı yapılardır. Dünyanın pek çok yerinden, bazısı hediye olarak takdim edilen hayvanların Kuşluk bahçesinde tavus, sülün, papağan, muhabbet kuşları gibi türler görülebilir.   


Kuşluk Bahçesi, Dolmabahçe Sarayı’nın diğer bahçelerinden plan olarak ayrılmaktadır. Ortasında, diğer bahçeler gibi havuz bulunmasına rağmen çevresindeki bahçeler gibi geometrik bir düzene sahip değildir. Dağınık adacıklar halinde bulunan bahçeler Avrupaî tarzı değil, Türk bahçesi niteliklerini taşır.

Harem Bahçesi


Bu bahçe, sarayın Harem bölümünü oluşturan L biçimli yapıların kara tarafına bakan cephesinde bulunmaktadır. Kuşluk Bahçesi ile arasındaki geçişte, sarayda bulunan en yaşlı ağaç olan Sekoya yer alır. Bu bahçe, yapının formundan dolayı bir avluyu çağrıştırır. Orta kısmında oval bir havuz bulunur ve çevresi yine Avrupaî tarzı yansıtan geometrik biçim esasınca düzenlenmiştir. 


Veliahd Bahçesi


Harem Bahçesi ile bağlantılı olan Veliahd Dairesi ve etrafındaki diğer yapıların bahçeleri, sarayın dördüncü büyük bahçe bölümüdür. Bu bahçenin etrafında Hareket Köşkleri ve seralar da bulunur.